Ładowanie legend...

Legenda o Jasiu i Południcach

Szlak Legend
Papirus góra
Strona główna Legendy Świętokrzyskie Legenda o Jasiu i Południcach

Legenda o Jasiu i Południcach

Krajno - Zajazd na Widoku

Legenda o Jasiu i Południcach

W upalne letnie popołudnie młody pastuszek Jaś gnał bydło na śródleśne polany nad rzeką Czarną w okolicach Krajna. Słońce paliło niemiłosiernie, a chłopak, zmęczony całodzienną pracą, postanowił odpocząć w cieniu drzew. Zszedł nad rzekę, ochłodził się w wodzie, a potem położył na trawie i zasnął. Zapomniał przy tym przeżegnać się przed snem, co według dawnych wierzeń chroniło człowieka przed złem.

Gdy słońce stanęło wysoko na niebie, ze złotych pól wyłoniły się Południce, zwane też Żytnimi Babami. Były to białe, złośliwe zjawy kobiet, które zmarły tuż przed ślubem. Pojawiały się w samo południe i polowały na tych, którzy pracowali lub spali na polach bez należytej ostrożności.

Chłodny powiew obudził Jasia. Kiedy otworzył oczy, zobaczył wokół siebie tajemnicze postacie o zimnych, pałających oczach. Południce otoczyły go i zagrodziły mu drogę. Nie zaatakowały jednak od razu. Zaczęły zadawać mu trudne i podchwytliwe zagadki związane z uprawą roli i hodowlą bydła.

Jaś wiedział, że nie może się pomylić. Według opowieści starszych mieszkańców Krajna za złą odpowiedź Południce mogły człowieka udusić, porwać w leśną gęstwinę albo doprowadzić do obłędu. Chłopak zachował jednak zimną krew. Na każde pytanie odpowiadał spokojnie i rozważnie, korzystając z wiedzy, którą od dziecka przekazywali mu starsi.

Kiedy odpowiedział na ostatnią, najbardziej podchwytliwą zagadkę, zjawy zamilkły. Pokonane jego sprytem i wiedzą, rozpłynęły się w rozgrzanym powietrzu tak szybko, jak się pojawiły.

Jaś natychmiast zebrał bydło i wrócił do wsi. Opowiedział mieszkańcom o spotkaniu i ostrzegł ich, by w czasie letniego południa nie lekceważyli dawnych przestróg. Od tamtej pory w Krajnie powtarzano, że kiedy słońce stoi wysoko, pola i łąki lepiej zostawić w spokoju, bo mogą należeć do Południc.

Geneza legendy

Historia Krajna sięga średniowiecza, gdy na terenach należących do biskupstwa krakowskiego zaczęły powstawać leśne i pasterskie osady. Sama nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiego określenia „krajno”, oznaczającego miejsce położone na skraju, krańcu lub granicy.

Pierwszymi mieszkańcami tych terenów byli budnicy, drwale i pasterze, którzy karczowali puszczę, wypalając fragmenty lasu i tworząc polany pod pastwiska oraz niewielkie uprawy. Kamienista i mało żyzna ziemia u podnóża Łysogór sprawiała, że rolnictwo było trudne, dlatego przez wieki podstawą życia mieszkańców pozostawały hodowla zwierząt, praca w lesie i tkactwo.

Codzienność związana z lasem, polami i pasterstwem sprzyjała powstawaniu oraz przekazywaniu z pokolenia na pokolenie opowieści o tajemniczych istotach zamieszkujących okoliczne gęstwiny. Wśród nich szczególne miejsce zajmowały opowieści o Południcach – zjawach pojawiających się w samo południe na polach i łąkach.

Z czasem dawna osada pasterska rozrosła się, a jej mieszkańcy zachowali silną więź z otaczającą przyrodą i miejscowymi tradycjami. To właśnie z tego połączenia codziennego życia, dawnych wierzeń i przekazywanego folkloru wyrosła legenda o Jasiu, który w samo południe spotkał Południce nad Czarną.

Legenda o Jasiu i Południcach

Szlak legend

Mapa

Ciekawe miejsca

Papirus dół