Ładowanie legend...

Legenda o Hilarym Mali

Szlak Legend
Papirus góra
Strona główna Legendy Świętokrzyskie Legenda o Hilarym Mali

Legenda o Hilarym Mali

Kielce - Park Botaniczny (MOR)

Legenda o Hilarym Mali

Pracowity, lecz mający mało szczęścia górnik Hilary Mala miał niezwykły sen. Przyśniły mu się trzy piękne kare konie, które pędziły po Górze Machnowskiej, po czym nagle zapadły się pod ziemię bez śladu. Po przebudzeniu uznał ten sen za proroczą wskazówkę pokazującą miejsce, gdzie należy szukać skarbu.

Wziął ostatni bochenek chleba, udał się na Górę Machnowską i odnalazłszy miejsce ze snu, zaczął z zapałem kopać. Pracował bez przerwy przez dwa dni i dwie noce. Kiedy opadł z sił i zaczął gorzko płakać nad swoim losem, postanowił uderzyć kilofem w ziemię po raz ostatni. Wtedy wydarzył się cud – narzędzie natrafiło na coś niezwykle twardego. Okazało się, że były to dwie niespotykanej wielkości bryły galeny, czyli rudy ołowiu. Samorodki okazały się tak potężne, że Hilary Mala musiał poprosić o pomoc w ich wydobyciu górników pracujących w pobliżu.

Podczas wyciągania na powierzchnię jedna z brył pękła na pół. Według przekazów miało to miejsce 7 grudnia 1646 roku. Szczęście odmieniło się na dobre, gdy o niezwykłym odkryciu dowiedział się starosta kielecki Stanisław Czechowski. Postanowił odkupić od górnika odnalezioną rudę i przeznaczyć ją na święte figury. W ocenie starosty konie ze snu symbolizowały moce nieczyste, które należało unicestwić poprzez przekucie brył w wizerunki świętych.

Z największej bryły nieznany artysta wykonał figurę Świętej Barbary – patronki górników. Do dziś znajduje się ona w kaplicy pod dzwonnicą kościoła św. Karola Boromeusza na kieleckiej Karczówce. Z drugiej części stworzono płaskorzeźbę Matki Boskiej, którą do dziś można podziwiać w katedrze w Kielcach. Najmniejszą, trzecią rzeźbę przedstawiającą świętego Antoniego umieszczono natomiast w kościele w Borkowicach koło Przysuchy.

,,Trzy były Grana wielkie wykopane,

w górze Machnowski, ale tak nazwane

Nayswiętsza Matka, Antoni, Barbara

Tu dla Karczówki wspaniała ofiara.’’

Geneza legendy

Wywodzi się z autentycznych wydarzeń historycznych, które miały miejsce 7 grudnia 1646 roku w rejonie kieleckiej Karczówki. Wówczas górnik ze wsi Niewachlów natrafił na południowym zboczu Grabiny Małej na wyjątkowo bogate gniazdo galeny – rudy ołowiu zawierającej dodatek srebra. Dawni górnicy odnajdywali takie złoża dzięki tzw. kruszcośledzeniu, czyli obserwacji terenu i rozpoznawaniu rudawej gleby wskazującej zagłębienia krasowe.

Niezwykłe odkrycie trzech olbrzymich brył kruszcu dało początek ustnej tradycji, którą w XVIII wieku spisał ks. Kuźniarski, gwardian klasztoru na Karczówce. Z wykopanego materiału stworzono trzy unikalne rzeźby sakralne: figurę św. Barbary dla kościoła na Karczówce, płaskorzeźbę Najświętszej Marii Panny do katedry kieleckiej oraz figurę św. Antoniego, trafiającą do Borkowic.

Faktyczne istnienie rzeźb oraz zgłębionego szybu utrwaliło pamięć o znalezisku w lokalnej społeczności. W 1871 roku na miejscu odkrycia postawiono kamienny pomnik z krzyżem i marmurową płytą, upamiętniający górnika. Choć obiekt zniszczono podczas I wojny światowej, autentyczność wydarzenia potwierdzają XIX-wieczne źródła pisane, austriackie mapy oraz zachowane do dziś dzieła sztuki.

Legenda o Hilarym Mali

Szlak legend

Mapa

Ciekawe miejsca

Papirus dół