Ładowanie legend...

Legenda o Tarczowskich Zbójach

Szlak Legend
Papirus góra
Strona główna Legendy Świętokrzyskie Legenda o Tarczowskich Zbójach

Legenda o Tarczowskich Zbójach

Tarczek - Kościół

Legenda o Tarczowskich Zbójach

To była długa i mroźna zima, a wiosna nie spieszyła się z nadejściem. Polną drogą do Tarczka szedł stary chłop, który po latach wracał w rodzinne strony. Towarzyszył mu wnuczek, ciekawy wszystkiego, co napotykali po drodze.

– Dziadziu, zobacz. Domek czyjś tam stoi – zawołał chłopiec, wskazując niewielką, pobieloną chatkę.

– Toć nie domek, smyku. To kapliczka Św. Anny. Pamiętam ją jeszcze z dzieciństwa – odpowiedział starzec i zaczął opowiadać.

Dawno temu na tę ziemię napadli Tatarzy. Wielu mieszkańców zginęło, wielu zabrano do niewoli. Pod kaplicą spoczywają ci, którzy polegli. Nie wszyscy jednak uciekali przed hordą.

Był dzień targowy, święto Świętego Józefa. Do Tarczka przybywali wtedy świętokrzyscy zbójcy, którzy tego dnia mogli bez obaw „tarżyć”, czyli handlować z mieszkańcami. Niektórzy wchodzili nawet do kościoła, by wyspowiadać się z popełnionych napadów. Kiedy dotarła do nich wieść o zbliżających się Tatarach, początkowo liczono, że miejscowi rycerze poradzą sobie z wrogiem.

Stało się jednak inaczej. Ziemia zadrżała od walki, a krzyki rannych poniosły się po puszczy. Rycerze zaczęli się wycofywać, część schroniła się w kościele. Wtedy do walki ruszyli zbójcy.

Na ich czele stanął Brzygniew – silny jak tur, mocny jak dąb, z czarną jak smoła brodą. Za nim stanęli Mszczuj ze Słupi oraz Jarogniew z Witosławskiej Góry. Zbójcy otoczyli kościół szczelnym kordonem i uderzyli na Tatarów.

Walka była straszliwa. Brzygniew kładł wrogów niczym kłosy zboża, a jego towarzysze walczyli do utraty tchu. Krwią oblały się mury kościoła i poczerwieniały kamienie. Tatarzy musieli ustąpić.

Od tego czasu świętokrzyscy zbóje, choć parający się rozbojem, żyli we wdzięcznej pamięci mieszkańców Tarczka.

Starzec zamilkł i wskazał na czerwone ślady na murach kościoła. Dziś jeszcze można dostrzec w kamieniach wgłębienia. Powiadają, że dawno temu ostrzono o nie miecze przed wyruszeniem na wojnę. Stare kamienie do dziś mają wiele do opowiedzenia – trzeba tylko umieć ich słuchać.

Geneza legendy

Miejscowość Tarczek ma bogatą historię stanowiącą tło dla lokalnej legendy. W średniowieczu osada należała do biskupów krakowskich i była ważnym punktem handlowym Ziemi Świętokrzyskiej. Znajdował się tu dwór biskupi oraz romański kościół św. Idziego. Według Kroniki Galla Anonima świątynię ufundował Władysław Herman w podziękowaniu za narodziny syna, Bolesława Krzywoustego, wyproszone modlitwami do św. Idziego.

Kluczowe dla powstania podań były wydarzenia z okresu I najazdu mongolskiego w marcu 1241 roku. Po zwycięstwie pod Sandomierzem oddział pod wodzą Kajdana ruszył na północ. Dnia 19 marca doszło do bitwy pod Tarczkiem, w której polskie rycerstwo poniosło klęskę, a wieś spalono. Część rycerzy uciekających spod Chmielnika schroniła się w tutejszym kościele.

To na bazie tych walk narosła legenda, według której w obronie świątyni przed najeźdźcami stanęli miejscowi zbójcy świętokrzyscy. Z czasem znaczenie wsi spadło, gdy biskup Bodzanta założył pobliski Bodzentyn i przeniósł tam targowisko oraz administrację. Pamiątką po dawnych starciach stała się kapliczka św. Anny stojąca w polu między Tarczkiem a Bodzentynem.

Legenda o Tarczowskich Zbójach

Szlak legend

Mapa

Ciekawe miejsca

Papirus dół