Ładowanie legend...

Legenda o Powstaniu Rakowa

Szlak Legend
Papirus góra
Strona główna Legendy Świętokrzyskie Legenda o Powstaniu Rakowa

Legenda o Powstaniu Rakowa

Raków - Rynek

Legenda o Powstaniu Rakowa

Tam, gdzie świętokrzyskie lasy ustępowały pola mokradłom, szlachcic Jan Sienieński postanowił wznieść miasto inne niż wszystkie. Miasto ludzi pracowitych, kupców i rzemieślników, ale również miejsce, w którym człowiek mógłby mówić to, co naprawdę myśli. Na cześć żony Jadwigi nazwał je Rakowem – od raka widniejącego w jej rodzinnym herbie. Miasteczko szybko stało się przystanią dla braci polskich, zwanych arianami, którzy wierzyli, że wiara musi rodzić się z rozumu, a nie strachu. Raków okrzyknięto Nowym Jeruzalem. Działały tu prężne drukarnie i słynna Akademia Rakowska, ucząca młodzież odwagi w zadawaniu pytań. Wolność ta budziła jednak lęk katolickiego biskupa Jakuba Zadzika, który w ariańskiej myśli widział groźną dla kraju iskrę.

Los miasta dopełnił się w 1638 roku za sprawą siedmiu nierozłącznych przyjaciół – uczniów akademii. Gdy pewnego dnia mijali stary, przydrożny krzyż, zerwał się gwałtowny wiatr, a spróchniałe drewno runęło. Chłopcy podbiegli go podnieść, lecz przejeżdżający jeździec uznał ich za sprawców. Plotka wybuchła natychmiast: arianie zniszczyli i sprofanowali krzyż! Wyrok Sejmu był bezwzględny – nakazano zamknąć szkołę, drukarnię i zbór. Wyrok ten wydał sprawę, która tak naprawdę toczyła się już od dawna.

Ostatniej nocy, tuż przed rozstaniem, siedmiu uczniów zabrało po jednej akademickiej księdze i wyruszyło w siedem stron świata. Legenda głosi, że na ostatniej stronie każdego tomu zapisali po jednym zdaniu, zdradzającym prawdę o tym, co wydarzyło się przy drodze. Dopiero połączenie wszystkich siedmiu zdań ujawni pełną wersję historii. Raków po wyjeździe arian ucichł i stracił dawną świetność. Mówi się jednak, że do dziś w jasne noce na dawnej drodze pojawia się siedem cieni z księgami. Zatrzymują się w miejscu dawnego krzyża, a najmłodszy pyta, czy ludzie poznali już prawdę. Odpowiedź wciąż czeka na odkrycie na kartach rozsianych po Europie woluminów.

Geneza legendy

Łączy w sobie romantyczny gest założyciela z przełomową wizją wolności religijnej. Początki miasta sięgają 1567 roku, kiedy to kasztelan żarnowski Jan Sienieński uzyskał od króla Zygmunta II Augusta przywilej lokacyjny na założenie osady na tzw. surowym korzeniu, w otoczeniu świętokrzyskich lasów. Choć była to przemyślana fundacja gospodarcza, lokalna tradycja utrwaliła ją jako dowód wielkiej miłości. Sienieński nazwał nowe miasto na cześć swojej ukochanej żony, Jadwigi Gnoińskiej. Jej ród pieczętował się herbem Warnia, przedstawiającym czerwonego raka na żółtym polu. Składając hołd małżonce, kasztelan nadawał osadzie miano Rakowa i uczynił ten symbol trwałym znakiem regionu.

Sienieński pragnął stworzyć miejsce wyjątkowe. Zagwarantował mieszkańcom pełną tolerancję wyznaniową oraz swobodę i zwolnienie z feudalnych obciążeń. Dzięki temu od 1569 roku miasto stało się bezpieczną przystanią dla braci polskich (arian), zyskując miano Nowego Jeruzalem. Z czasem powołano tu słynną Akademię Rakowską oraz drukarnię, czyniąc z małego miasteczka znany w całej Europie ośrodek nauki, kultury i wolnej myśli.

W akcie lokacyjnym zagwarantował nowym mieszkańcom absolutną wolność wyznania:

„Oznajmuję (…), iż żadnemu z przyrzeczonych rakowian w wierze, w której są różni od siebie, panować nie chcę (…), ale owszem każdego z nich (…) w pokoju zaniechać obiecuję”.

Dodatkowo założyciel zwolnił osadników na 20 lat z wszelkich podatków i świadczeń feudalnych, dając im swobodę rozwoju rzemiosła i handlu

Legenda o Powstaniu Rakowa

Szlak legend

Mapa

Ciekawe miejsca

Papirus dół
Ministerstwo Sportu i Turystyki Góry Świętokrzyskie

Dofinansowano ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, których dysponentem jest Minister Sportu i Turystyki